Valutaunionen og redningspakkane

Marielle Minutella

Tyskland frå lokomotiv i ein marknad til forventa messias i ein felles stat. Kor lenge kan og vil det tyske folket aksle ei slik rolle?

kjelder: dr-hankel.de, spon.de, derstandard.at, sueddeutsche.de,

Link

Tyske akademikarar kritiserer tysk leiarskap og saksøker den tyske forfatningsdomstolen, - igjen,- denne gangen på grunn av overføringspakkane dei meiner går i mot både tysk lov og Lisboatraktaten. Ein professorkvintett viser til EUs veg frå fellesmarknaden via valutaunionen med stabilitetspakt, via dagens nye overføringsunion som ventast å gå over i ein fiskalunion (sosialisering og felles finanspolitikk), - som kan ha to verste-fall scenario: anten eit brutalt krakk eller ein sosialisert "sovjetunionen light" (først sosialisering så kapitalflukt) der ein verkeleg naudsituasjon må redde det som er  igjen av euroen ved å stenge kapitalflyten inn og ut av EU.  Det beste som kan skje no, meiner dei,  er om dei gjeldstynga landa trer frivillig ut av valutaunionen, og går tilbake til "venterommet" til det gamle europeiske valutasystemet.  Sistnemnde løysing gjerne med hjelp av kreditorar som i eigen interesse blir nøydd å hjelpe,  i tillegg til å få hjelp til omstilling av økonomien frå andre EU-land.

 Ei rekkje tyske kritikarar har sidan starten til Maastricht- og Amsterdam-traktaten advart mot og kritisert valutaunionen, i tillegg til at ein massiv tysk opinion har vore motstandarar av meir integrering enn den felles marknaden. I denne nyaste offentlege klagen til den tyske forfatningsdomstolen viser professorane Wilhelm Hankel, Wilhelm Nölling, Dieter Spethmann, Karl Elbrecht Schachtschneider og Joachim Starbatty korleis euroen og redningspakken har tippa over i eit sosialiserande, etatiserande og undergravande prosjekt etter redningspakkene som starta i 2010. Kravet om raskt å stoppe redningspakkane blei avvist av domstolen i mai, men den grundige handsaminga av dei prinsipielle grunnane til klagen er framleis under handsaming av forfatningsdomstolen.

Wilhelm Hankel er den mest kjente eurokritikaren av desse, kriseguruen med sine 82 år er framleis uredd og vital, og han misliker kallenamnet eurofighter. Han seier sjølv at han sett integriteten sin som samfunnsøkonom høgt, der han må analysere utviklinga nøkternt utan svermeri. Han vil helst bli sett på som ein entusiastisk europeer som prøver å unngå at politiske "Pfründen-eigarar" øydelegg Europa. (Pfründen: innkjøpte geistlege embeter og kyrkjegods-profetering). Han har gitt ut bøker som "Kriseløgna og andre samfunnsøkonomiske eventyr," og "Det var ein gang ein Euro" og har ei lang karriere bak seg som økonom i privat og offentleg sektor, som rådgjevar og som gjesteprofessor ved fleire eliteuniversitet. Han var tidlegare medlem av det sosialdemokratiske partiet.

6. desember 2010 skriv ei samling kommentatorar i der Spiegel ein artikkel med tittelen Europa brennt (Europa brenner).  Det viser seg at sjølv dei mest erfarne tyske politikararne er rådlause overfor erosjonen av fellesvalutaen euro. Den tyske finansministeren Schäuble (kristlegdemokrat) presenterte i desember konklusjonane frå desember-krisetoppmøtet i Brussel og forklarte korfor private kreditorar kun i bestemte tifelle kunne vere med å redde dei blakke underskottsstatane i eurossona. Her har  Schäuble endra oppfatning på ganske kort tid.

Euroen fell trass i innsprøytingspakkar til gjeldstynga land, og trass i at han steig litt igjen då den europeiske sentralbanken (heretter ESB) tok til å kjøpe søreuropiske statslån. Spørsmålet er kor lenge kan slike operasjonar repeterast utan at ESB sjølv kjem vanskar? Kan det ende med at dei trykker opp meir og meir friske pengar for å finansiere denne gjelda, og til slutt utløyser ein inflasjons-tsunami?

Ei av redningane som blir planlagt på EU-toppmøta og mellom dei største leiarane i eurosona er ei europeisk wirtschaftsregierung (forvaltningsregjering), der ein utvider eurosona sin felles pengepolitikk til ein fiskal union med planar om å integrere også finanspolitikken (budsjett, skatt, lønsfastsetjing, pensjonar). I toppen av ESB herjer det ein farleg strid, i likskap med kaoset i dei tallrike greinene til EU som i følgje der Spiegels kommentatorar motseier seg sjølve nesten dagleg. Det har først og fremst vore Frankrike og Sør-Europa som er mest interesserte i ein slik fiskalunion, men leiiande tyske politikarar er på glid. Den tyske frykta handlar om å måtte endre industripolitikken etter fransk mønster. 

Det står no om borgarane sine pengar og ikkje minst den politiske strukturen på kontinentet. Der Spiegels komentatorar fryktar for den felles indre marknaden, (men det ser ikkje ut til at kommentatorane tar inn over seg at ein marknad jo faktisk må ha ein viss konkurranse for å kunne kallast ein marknad).

Kommentatorane er også advokatar for ei gjengs oppfatning: at euroen har vore hellet i finanskrisa sitt uhell, spesielt for det tyske næringlivet. Det vanlege refrenget er: Ved finanskrise utan euroen måtte nemleg den tyske marken (DM) har blitt oppskrive, noke som ville vore skadeleg for tysk eksport.

Ikkje alle vil vere samde i denne analysen. Klagarane Hankel & co viser til at Tyskland har mista ein stor del av sin velferdsstat og private velstand på grunn av euroen, trass i at handelsoverskottet har vore på tysk side.  Den tyske velstanden er i misforstått solidaritet flytt ut til andre deltakarland, fordi tyske eksportprodukt har blitt for billege, mens dei sjølve har betalt for mye for importprodukt. Valutaunionen fører til falskvurdering for lågt av rike land sin valuta, og fattige land sin valuta blir falskvurdert for høgt. Denne utjamninga meiner klagarane er ei årsak til at Tyskland har rutsja ned frå teten til plass nr. 20 på verdsinntekslista. Andre årsaker er naturegvis den konkrete pengetappinga av tysk samfunnsøkonomi og velferd når milliardar av euro renn ut til land etter land i krise.

Wilhelm Hankel & co vedgår at tyske leiarar i høg grad er medskuldig til valutaunionen, men returnerer samtidig påstandane om at velståande land som Tyskland, Austerrike og Nederland har hatt alt å vinne på innføring av valutaunion, og at dei har alt å vinne på å halde underskottsland kunstig i live med overføringar. Hankel forklarer til der Standard i Austerrike at ingen statsfinansar består kun av eksportsektoren, verken i vest eller i aust. Under euroen mista(r) dei sterke nasjonale marknadene finansielle og materielle ressursar, og desse blir så eksportert til underskottslanda, utan at desse tener på dette lenger enn kjøpekrafta og ytinga deira kan matche det. Svake land fekk/får under euroen ikkje lenger fordelen av å kunne devaluere valutaen sin som ville fått renta opp til eit forsvarleg nivå (som igjen kunne ha avhjelpt bobler og spekulasjon), samt at varene deira ville blitt selt billegare i utlandet. Slovakia er eksempelvis det fattigaste landet i eurosona, skal dei med 12 000 euro i inntekt per hovud i året finansiere Tyskland med ei inntekt per hovud i året på rundt 30 000 euro? Korleis skal det gå til, spør Hankel. I dag har ein faktisk ein stagnasjon i innanlandsmarknadene, både i Tyskland og i Nederland. Hankel og kolleger viser i klagebrevet til forfatningsdomstolen tvert i mot, - å oppløyse valutaunionen er ein vinn-vinn situasjon for alle land på lang sikt.

Det er også eit stort spørsmål om den globale finansmarknaden tolkar redningspakkane som styrke, eller som uttrykk for grunnleggjande feilvurdering i utgangspunktet. Marknaden kan ha mista trua på at statane skal kunne klare å redde euroen. "Eurokrisa er ei tillitskrise", uttaler sjefsøkonomen i Commerzbank, Jörg Krämer. Sjefsøkonomen Joachim Fels i investeringsbanken Morgan Stanley profeterer at krise i europeriferien er dømt til å ete seg inn til kjerna.

I mellomtida mottar den tyske finansminister Schäuble Grand Prix e l'Economie av franskmennene. I Paris blir tyskaren æra som ein av dei mest trufaste venner av Frankrike. I Sorbonne seier han i talen sin at EU no må "styrke integrasjonen i eurosona". Eurolanda må koordinere større delar av politikken sin i same lei som dei andre. Volker Treier, sjefsøkonom frå den tyske industri- og handelssamanslutning, er samd og ser fram til "ein sterkare finanspolitisk koodinering".

Der Spiegel sine kommentatorar spør seg kor lenge tyskarane er innstilte på å aksle dette. Sjølv nøkterne økonomar som ein av leiarane i Deutsche Bank ser for seg at det kan komme til eit tysk "tea-party".

Følgjebrevet til forbundsforfatningsdomstolen frå professorkvartetten, har eit supplerande følgjebrev i tillegg til det juridisk faglege. Her deler dei grunngjevinga til stevninga inn i ni emne:

1. Redningspakken har grunnleggjande endra valutaunionen, utan demokratisk basis.

Klagarane hevdar at eksportsuksessen til det tyske næringslivet innafor EU og globalt kjem som eit resultat av ein attstoppa vekselkursventil, og dei er ikkje samde med forbundsregjeringa og kommisjonspresidenten i at kreditt og redningspakkar til underskottsland er i tysk interesse.  Den forskjellege utviklinga i konsumprisindeksar og framfor alt divergerande lønskostnader innafor eurosona, har skaffa det tyske eksportøkonomien kunstige konkurransefordelar. Slik har også overkottet i handelsbalansen auka. Så lenge underskottslanda hadde kreditt på dei internasjonale kredittmarknaden var dei betalingsdyktige. Når kredittruverdet deira minka, må dei sjølve utlikne dette tapet eller få overføringar frå overskottsland. Eurosona har slik mutert frå stabliseringpakt til ein gjeld- og overføringunion.

At kontrakten er forlate, ser ein også ved  det europeiske råd si grunngjeving av redningspakken. Artikkel 122 som var der for ikkje-tenkbare kriser, blir no ei inngangsdør for forvandling av kontraktene, og der spekulasjonen mot Hellas blir sett på som eit fiendtleg åtak mot valutaunionen i seg sjølv. Dette trass i at artikkel 123 uttrykkeleg forbyr ESB å kjøpe  gjeld frå nasjonale sentralbankar [som i eurosona jo er medlemmar av ESB]. Såleis er fundamentet til stabilitetsfelleskapen kasta vekk– euroen er ein valuta nasjonalstatane ikkje sjølve kan skaffe seg- : Dagens papirpengar har ingen annan standard enn den tilliten borgarane har til denne. ESB øydelegg denne tilliten.

2. Handel i eurosona med det som i realiteten er falsk valuta: ein tap-tap situasjon for alle partar.

Kommisjonspresidenten Barroso meiner at tyske politikar må bli flinkare til å forklare tyske borgarar at nettopp tyskarar har spesiell nytte av euroen. Reknestykket hans er som følgjer: handelsoverskottet globalt = 134 milliardar euro, derav 51 prosent av den tyske eksporten går til land i eurosona. Men verken tyske politikarar eller Barroso viser til at auka i eksporten i EU-landa mellom 1995 og 2008 var 7,4 prosent årleg, hos den tyske eksporten til Japan berre 2,2 prosent. Barroso har også gløymd å ta med at eksempelvis Japan finansierer sin import via overskott i handelsbalansen, medan dei søreuropeiske statane i eurosona finansierer importen sin ved å bygge opp gjeld. Når det så har blitt umuleg for somme land i eurosona å få statslån på kapitalmarknaden, skal no altså desse klare å oppretthalde kjøpekraften via overføringar.

Tyske politikarar argumenterer i same lei: 1) utan europen hadde det vore kaos med veksling  og valutakurser, og drakmer, pesos og escudos hadde hengt etter 2)Valutaunionen virker til at ein moderat lønsstigning i Tyskland ikkje blir øydelagt av ein devaluering; noke som igjen skal vere bra for den tyske eksportindustrien.

Klagarane viser tvert i mot til at dersom landa som sto og står under trykk, Hellas, Irland Spania og Portugal hadde fått halde på valutaen sin ville dei måtte ha halde rentene høgare , næringslivsboomen ville vore svakare og mulegens hadde dei ikkje opplevd bustadsbobla. Regjeringane hadde vore mindre spandabel og lønsutviklinga i privat sektor ville også vore mindre. Hadde desse landa køyrt ei inflasjonsline både i penge- og finanspolitikken ville valutaane deira (ved fleksible vekslingskursar) blitt devaluert. Om dei hadde vore medlemmar i det tidlegare europeiske valuta-systemet hadde dei også måtte devaluert.

Skilnad på lønsutviklinga i Tyskland og i resten av valutaunionen: Lønnskostnadene i Tyskland per produksjonseining har ikkje stige sidan 2008. Dette har vore ein stor konkurransefordel både innanfor unionen og globalt. I dei sørlege landa i unionen gjekk det motsett.  Boom-fasar og ekstremt billege pengar førte til høg løn, som igjen gjorde dei mindre konkurransedyktig. Såleis fekk desse landa ikkje bare eit finansieringsproblem, men også eit konkurranseproblem og underskott på handelsbalansen.

Hadde vekselskursventilen vore der [ingen euro, altså], ville DM blitt oppvaluert og sørlege land sin valuta ville blitt devaluert, - målgitt etter kvart land si ytingsevne. Ettersom valutaunion fører til ein fast vekslingskurs blei ei slik utlikning hindra, og i realiteten blei det reelt sett ein devaluering av tyske euro og ein reell oppvaluering av eksempelvis greske euro. Tysk eksport har altså fått ein kunstig eksportfordel og sørlege land kunstig konkurranseulempe.

Slik fordel er for dei sterke landa er kun kortsiktig. Feillogikken på lang sikt blir tydeleg dersom ein tenker seg tysk samfunnsøkonomi som ein butikk, der kredittverdige kundar får lov  kjøpe på borg; men kva når  somme kundar (land) rett og slett ikkje  er kredrittverdige og betalingsdyktige? Då skal altså den tyske butikkeigaren seie til desse: "inkje problem, mine seriøse kundar vil gi dykk overføringar slik at de kan halde fram med å handle hos meg".  

 I starten på boomen tilfredsstilte Tyskland offentleg og privat kosumhunger i sørlege land, leverte varer som der var med kunstige låge prisar. Tyskland eksporterte stabilitet, og importerte sysselsetting. Dette kan kun gå bra så lenge at boom-landa har nok kjøpekraft.

Denne utviklinga er ei spådd katstrofe, ein kunne sjå teikna allereie i perioden under "valutaslangen" det europeiske valutasystemet 1979- 1993. I denne perioden blei den tyske marken oppskrive 7 gonger, Franc-en opplevde 4 devalueringar, Lira-en 9 devalueringar og då Spania kom med frå 1992 måtte dei raskt devaluere med 20 prosent.

Hankel og kolleger meiner det er naudsynt å vise denne negative effekten av valutaunionen for Tyskland, fordi i den tyske og europeiske offentlegheita blir dette fullstendig neglisjert og dette vil plage prossesen, så lenge dagens valutaunioen er i live og så lenge Tyskland er i stand til og har vilje til å spele europeisk pakk-esel.

3  Det skjer ei forvitring av dagens  EU over til ein annan type union.

Rådet (nærings- og finans- ) 9.mai 2010 markerte ein overgang til eit anna EU. Den franske EUminister Pierre Lellouche uttalte til Financial Times at redningspakken vil føre til ein fundamental revisjon av EU-reglar og eit stort steg i retning av ei europeisk økonomisk regjering som skal jobbe for integrering av finanspolitikken.

I tillegg er dette ein ny måte å handsame borgarar på. Utan noke spesiell demokratisk prosess er det blitt laga ein ny artikkel 122 til Lisboatraktaten avsnitt 2: "Spesielle tiltak ved naudstilfelle: medlemsstatar som på grunn av ufortusette grunnar utanom deira kontroll har komme i vanskar, skal få ein finasnisell bistand. [...] Denne meknismen skal vere i kraft så lenge som det verner stabiliteten i finansmarknaden. "

Med dette påstå Rådet at "naudsituasjonen" i eurosona kom over natta, som eit Force Majeure, mens derimot både folk og akademikarar har uttrykt angst og krtikk mot euroen allereie sidan Maastricht. Mottakar av Nobels Minnepris i økonomi Paul Krugman seier det slik: -Hellas er ei varsla katastrofe. Leiar i Deutsche Bank Josef Acker uttalte 13. mai 2010 at han hadde tvil om tilbakebetalingsevnene til Hellas. Renate Kunast frå Dei grøne uttalte 16. mai 2010 på tvil om Hellas' kredittevne: Ja det veit jo alle. Kapitaleigarar skilte seg også frå greske statslån (inkludert pensjonsfond) i god tid før Hellas offentleg kom ut av skapet,  Så styrta kursen og rentene gjekk skyhøgt.

Så korleis kan europeiske politikarar meine at dette var overraskande? Dei valde ikkje å kontrollere medlemslandet, noke som kan tyde på  lureri og omgåing av sanninga for å spenne opp redningsparaplyen og utvikle ein fiskalunion. I tillegg meiner klagarane at dei politiske elitene viser forakt for borgarane, i alle land og på EU-nivå,  som om borgarane ikkje ser skilnad på årsak og virkning.  Otmar Issing, tidlegare sjefssamfunnsøkonom i ESB, tar bladet frå munnen og nemner dette "eventyr og legender som har tent politikken [ikkje økonomien]".

Lellouche samanlikner redningspakkane  med paragraf 5 i NATO-pakten: "Når eit land er under åtak, er dei andre forplikta til å redde desse. Altså når regjeringar ikkje lenger må stå til ansvar for sin eigen politikk, men kan stole på bistand frå forbundet,- då har nasjonal moral blitt hasard- åtferd.

4. Innkjøp av statslån øydelegg borgarane sin tillit

Jean-Claude Trichet, president i ESB spelte ei nøkkelrolle ved vedtaka om redningspakkar  under,  Det europeiske Råds møte 10.mai 2010. På ein middag advarte han off the record mot  ei verre finanskrise om ein ikkje gjorde noke, verre enn kollapsen til Lehmanbrørne i USA. På kort tid blei dette så avgjord mellom den franske presidenten, forbundskanslerinna,  IMF, ESB-presidenten i lag med utvalde regjeringssjefer. I tillegg til medlemsstatar som bringer garantisum på 500 mrd euro inkludert lånesum på 60 mrd euro, kjem IMF med  259 milliardar euro i tillegg (noke USA reagerer på).

 I tillegg vedtok ESB-rådet kjøp av statslån. Dette viser at stats- og regjeringssjefane ikkje bare ser seg som vernarar av stabiliteten, men dei ønsker også å bidra til å muleggjere  politiske vedtak for å ta vare på eurosona i sin notidige samansetning. Klagarane sier det slik: Ein kunne vente seg at ESB-presidenten handsama dette spørsmålet frå eit stabilitetsperspektiv innafor eurosona, men ein hadde ikkje venta frå han at tilhøyrsla til valutaunionen går over alle andre mål.

ESB-presidenten påstår til og med at vedtaket til ESB-rådet er i følgje Lisboatraktaten. Likevel stemte tre personar i mot, desse var sjefsøkonoomen til direktorium-et til ESB, presidenten i den tyske sentralbanken og presidenten i den nederlandske sentralbanken.

Det er umuleg å få auge på kva for ein artikkel Trichet støttar seg på. Etter artikkel 12 er det uttrykkeleg forbudt å erverve seg gjeld gjennom ESB eller dei nasjonale sentralbankane.

Det var alltid rasjonalet til valutaunionen som ein stabliseringsfelleskap, at monetariseringa av statsgjeld skulle vere forbode gjennom sentralbankane. Fram til no har ESB tatt pant for euro-utskriving; risikoen for kursutviklinga forblei dei respektive landa. Med dette oppkjøpet overtar ESB denne risikoen og monetariserer dermed statsgjelda.

Til påstandane om at ESB har mista sjølvstendet argumenterer Trichet at ESB har hatt suksess i å bevare prisstabiliteten. Han er ueinig i Hankel og kollegaer sin påstand om at i  at i hans tid har tysk komsumprisindeksen vore moderat på grunn av låge lønsfordringar, noke som har ført til pengeoverskott i Tyskland.  Paul Anthony Samuelsom og Rober Solow – begge mottakar av Nobels minnepris i økonomi – har nyformulert Phillipskurven  (som viser ein samanheng melloom prisnivåstabilitet og sysselsetting) og vist at forbruksprisane ikkje stig  når lønskotandane blir halden konstant. Dette var tilfelle i Tyskland ,  i dei medlemsstatane der dette ikkje skjedde, var stabilitetseksporten frå Tyskland stabiliserande i grenseområda, mens i elles i eurosona har prisnivået tiltatt. På grunn av at dei moderate tyske lønsovereinskomstar førte til at overskottsmengden av pengar ikkje blei absorbert gjennom særleg stigning i prisar, søkte desse pengane seg til bobler på forskjellege marknader – særleg på bustad –  og aksjemarknadene. 

Inflasjon skjer ikkje av seg sjølv, men ved hjelp av sentralbankane. Den store inflasjonen som andre land i eurosona har opplevd er oppstått på grunn av gjeld og sentralbankar på ville vegar. Statsgjelda til alle euroland steig i denne tida dramatisk , og ESB kjøpte opp statsgjeld. At ESB no har ord på seg for å vere ein Bad Bank, fordi dei kjøper opp statspapir som ikkje lenger kan bli omsett i marknden, kan dei takke seg sjølv for. I dag råder angsten for devaluering mellom borgarar [i eurosona]. Tilliten til og mellom borgarane er dreiepunktet for pengane sin verdi. Når pengane blir mindre og mindre verdt forsvinn  denne tilliten. Ved vedtaket om at ESB skulle kjøpe statsgjeld uttalte Hans Willgerodt (økonom i statsrett, Koeln) Denne hurtige hjelpa til euroen viser oss nøyaktig det motsette av inflasjonsmotstand. Ein stiller her med mengder av friske pengar. Ved å kjøpe statspapir, utvider dei  pengemengden. I det 20. århundret førte denne teknikken til at den tyske valutaen to gonger blei øydelagt gjennom inflasjon.

5 Utholing av nasjonal suverenitet  for raske vedtak med for liten informasjon i nasjonale parlament og ingen medvirkning frå Europaparlamentet.

Alle som følgjer debattane i forbundsdagen kan med skrekk sjå korleis forbundsregjeringa gir blaffen i pliktene sine og køyrer på med 'minirevolusjonistisk hast', eller mit putschisticher Eile, som Hankel formulerer seg.  For å regulere ein slik overføringsunion er verktøya sanksjonar og oppbyggjing av ein samfunnsøkonomisk regjering der finanspolitikken integrerast.  Den som har følgd denne degraderinga av de opphavlege stabilitetspakten har mista barnetrua på at politiske deklarasjonar på papir kan endre røynda. Ein felles finanspolitikk lar seg lett forutseie: lokomotivet, benchmarking blir ikkje drivkrafta, det annanrangse blir heretter målet. 

Den tyske Maastricht-domen i forfatningsdomstolen i oktober 1993, slo fast at bail-out- forbodet må takast spesielt omsyn til: Ingen EU-stat skal kunne leve på ein anna stat sin forsorg. Dersom dette ikkje blir gjort står Tyskland i fåre med ein ratifikasjon av Maastrichttraktaten (traktaten om den Europeiske Union) å underkaste seg ein uoversiktleg automatisk utvikling til ein gjelds- og overføringsunion. Den gongen var det avgjerande for retten at Forbundsdagen på eige ansvar fekk avgjere om dei skulle gå heile vegen ut til ein valutaunion. Likevel gjekk det i stormsteg mot euroen og sjølv om forbundskanslerinna seier at kvart steg uttrykkeleg skal bli godkjent i forbundsdagen, - er det slik at det tyske parlamentet har blitt degradert til ei voteringsmaskin, som får leike seg med røysteknappen men ikkje får lov å vedta ein sjølvstendig veg.

Det sentrale argumentet til klagarane er at redningspakkane skader det gjeldande No-bail-out-prinsippet til fellesskapet: No er det eit faktum at somme EU-statar lever kunstig på andre.

Merkel har forklart Forbundsdagen at anna politikk enn redningspakken fnst ikkje. Då vil euroen gå i stykker saman med den europeiske integrasjonen. Dette er etterprøvbart feil, ettersom GB, DK, tok i bruk Opting-out klausulen på valutaunionen, medan andre medlemsland er i venterommet til eurosona (vekselskursmekanisme II) og alle ser på seg sjølv som fullvedige medlemmar av EU. Om medlemsland i euroen skulle forlate euroen for å devaluere og få opp konkurransedugleiken sin vil er stabliteten i eurosona igjen betre seg ,og det pengepolitiske syndefallet å kjøpe opphøyrssal av statslån vil ikkje lenger vere aktuelt.

I etterspelet av dette ville ansvarlege bankar delta i saneringa av desse landa. Hans Willgerodt uttaler det slik:  for "utelukke kritikk, har ein forkynt at det ikkje finst alternativ til redningspakken. Dette er tenkeblokkering, noke som ofte oppstår nettopp når det nettopp finst alternativ. Ein kunne eksempelvis ha sett for seg ei samling av kreditorar. Hjelp og garantiar til deposisjonar og sparing i greske bankar kunne ha vore nyttig, for å unngå åtak på drakmen og kapitalflukt. Ei blanding av hjelp under forgjeldinga og omstilling av økonomien kunne ha vore muleg, Og framfor alt kunne kreditorbankane ha måtta "trekt over kontoen", slik at  moderasjon med vilkår hadde vore muleg."

Merkel i sin regjeringserklæring 19.mai seier istaden at løysinga må vere: Tyskland skal hjelpe under føresetnad av at

1 Krisestaten skal spare på budsjettet tilsvarande 40% nedskriving av pengeverdien. (Korleis statane skal klare det utan å gå inn i ein alvorleg resesjon, det sa ho ingenting om.) Og

2 Forbundsdagen vedtar alle innsatsmmiddel sålege det dreier seg om bilaterale middel.

Så kjem ei interessant passasje i regjeringserklæringa: parlamentet voterer over ei kontrakt som verken forbundsregjeringa eller partigruppene kjenner. "Kreditten til eurostatene vil bli teknisk  avvikla ved eit føremålsfellesskap (Zweckgemeinschaft,Special Purpose Enteties) Grunnsteinane i eit slikt føremålssamfunn kjenner de: konsensus,avgrensing, ei grunngjeving etter Luxembourgsk rett. Ved bruk av desse to omgrepa skulle alarmklokkene ha ringt. Fordi desse omgrepa tidlegare i finanskrisa har blitt brukt og er medansvarleg for denne krisa.  Zweckgesellschaft går truleg i mot EU-retten.

Verken næringskommisær Olli Rehn eller ein representant for han kom til forbundsdagen, der det blir votert over ein redningspakke på 123 mrd mulegens 20% meir. Angela Merkel forklarer denne hasten med den turbulente internasjonale marknaden.

Hankel og kollegene reflekterer så over kva som kunne skjedd om ikkje redningspakkane har blitt vedtatt. Bankar, hedgefonds, pensjonsfond, ville kunne gitt seg på råstoff-, aksje-,obligasjons- og devisemarknadene (fremmed valuta). Når ei side av marknaden har falle ut ville det kunne oppstå turbulens; på

a)aksje- og råstoffmarknaden ville raskt ført til motrørsler når dei realøkonomike vilkåre ikkje hadde endra seg, når

 b) obligasjonar frå problemland blei selte, ville kursane ha sokke og rentene stige. Når økonomien betra seg i desse landa ville obligasjonane stige i verdi. Dersom dei ikkje klarte dette ville dei kun trenge kreditt når dei klarte å betale den gamle gjelda si. Det hadde ikkje voe naudsynt med ein redningspakke. På

c) devisemarknaden var det påstått eit generalåtak på euroen dersom redningspakkane ikkje blei vedtatt. Dette ville ført til eit raskt fall i euroen. I 2001 var euroen på 83 cents utan at verda gjekk under, tvert i mot fekk konkurrentane til eurolanda vanskar, (dyrare varer derfrå) og dei ville mulegens ha kjøpt euro for å få valutaen opp. 

Ingen kan vite om denne kntrafaktiske analysen ville ha vore rett, men faktum er at ingen veit sikkert at det ville gått så gale med Europa som det gjorde i USA etter Lehmanbrørne sin kollaps.

Konklusjon

1 trugsmåla er ikkje truverdige

2 prosessen var urettferdig, med usymmetrisk informasjon, i tillegg deltok ikkje representantar for næringlivet, dei som delvis er ansvarleg for krisa.

3 Medvirknings- og medvedtaksretten til EU-parlamentet gjekk ut i dette og i kommnde tilfelle, heretter blir slike sluttavtalar delibrert og vedtatt i Brussel.

6 Den nye fiskale unionen, ei finansregjering, Benchmark er blitt det halvgode.

Ved å akseptere redningspakkane er det vist at Lisboatraktaten (allereie) er brote, medfølgjande er den tyske grunnlova også brote. Konvergenskriteria er ikkje lenger strikte, men vide. Som vi har sett har dei fleste land, inkludert Tyskland, brote desse kriteria, og somme land har direkte forfalska bøker og statistikkar. Stabliseringspakten har, av politiske aktørar, heilt medvite blitt svekkja til han ikkje virkar lenger. Likeså viser det seg at land i EU orienterer seg meir om nasjonale enn overnasjonale interesser. Då er det forståeleg at respektive forslag blir vage.

Franskmennen har stadig vekk pressa på for ein fiskalunion. Dette vil føre til ein ny politisk økonomi, til skilnad frå den opphavlege som skulle verne ESB frå politisk trykk, fordi medlemsstatane skulle halde seg til ein solid forvaltning av eigen økonomi. Ein slik finansregjering vil ad hoc vedta ved votering mellom medlemslanda over penge-, finans-, løn-, og sosialpolitiske spørsmåle, dette for å unngå rivninger som i dag.

Konsekvensar av ei slik regjering ville kunne bli

1) Ein avhengig, politisk styrt europeisk sentralbank.

Ved regjeringssjefar og land som er så langt frå einannan i økonomisk- og velferdsstatus, vil det måtte bli enorme rivnningar når dei respektive politikarane skal komme fram til løysingar. Målemerke kan ikkje vere hos dei med mest velferd og løn, det må bli ein stad på midten.

Franske finansministernen Madame Lagarde uttrykte klart vrangforestillinga mange har bestemt seg for å ha: den tyske forbundsregjering må ta skulda for svekka konkurransedugleik hjå somme medlemmstatar i eurosona, og deira medfølgjande gjeld, ettersom det var tysk eksportoverskott som var skulda (!). Tyskland burde heller ha stimulert privat og offentleg konsum i Tyskland. [Korleis skulle dei klare det, med ei så låg lønsutvikling og med kunstig låg euro? Og med oppblåste land som levde på ein kunstig høg euro som eksporterte varene og tenestene sine altfor dyrt?]

2 Ved ei monopolisering av viljesdanninga (offentleg politikk) fell konkurransen om den beste problemløysinga bort.

3 Dersom fiskalunionen skal ha meir suksess enn stablitetsakten, så må dei binde nasjonale regjeringer og parlament. Dette er eit overgrep i tysk suverenitet og lovgivingsorgan. Den franske Europaminister her rett i at medlemsstatane med denne redningpakken har de facto vedtatt ei finansregjering i eurosona (EU?) og at ein har forlete Lisboatraktaten.

No er det slutt med å krangle om Lisbatraktane er blitt brote, etter akspetering av redningsapakka er dette faktum. [Overraskande er det at Hankel og kolleger hadde eit såpass naivt syn på Lisboatraktaten ?].

7 Framtidsperspektiva til valutaunionen i lys av dei nye stabliseringsmekanismane. Den indre marknaden blir etatisert.

Desse nye EU- og valutaunion-mekanismene og fasilitetene til finansmarknadsstabilisering må sjåast i perspektvet til følgjevirkningane. Målretninga og strategien ser klar ut: marknadsøkonomien i valutaunioen skal avgrensast og skrittvis overskuggast av planøkonomi ((staatswirtschaft), om ikkje fullstendig bytt ut. Hovudadvokatane for ein slik politikk i EU er Frankrike og dei latinske/romanske landa.

Allereie innføring av euro var eit farvel til valutakonkurranse, og marknadsøkonomiske vedtatte vekslingskursar. Med dei nye hjelpe- og stabliseringspaktenmulegheitene og tiltak for dei i naud blir det heller ingen rentekonkurranse og slik blir verdien av statskreditten  i finansmarkanden tatt vekk frå desse. Desse funksjonane blir overtatt gjennom EU og dei nye organa. ESB og det kommande Zweckgemeinschaft / Special Purpose Vehicle vil avgjere pengemengde og rentenivå.

Bak står ein etatisk valutadoktrine som stiller ein klar oppseiing til den forankra tyske stablitetsfilosofi. Med euroen blei disiplineringseffekten til DM som uformell ankervaluta gravlagt. I valutaslangen (det europeiske valutasystemet) sto land med labil indre økonomi og finanspolitikk under trykk for devaluering. Dei nye mulegheitene og institusjonane tener ikkje stablisering til statsfinansene i medlemslanda, tvert om går det mot destabilisering.

Hovudskadd/offer (geschaedigter) i dei nye valutadoktrinene og dei forplikta institusjonane er Tyskland. Landet kan ikkje lenger fordre stabil valuta og ordna statsfinanser, heller ser det ut til å gå mot ei nedriving som Tyskland sjølv no er tvungen til å vere medskuldig i.  Rett nok blir Tyskland som dominerande overskottsland innafor valutaunionen hovudfinansiør til handlesunderskotta til forgjelda land, men blir avløyt som som renteførar (benchmark) for denominerte statslån i euro, og er som samfunnsøkonomi umiddelbart skadd.  Rente-førarskapet går no over til dei nye EU-organa, Tyskland taper den rentefordelen dei har hatt på grunn av gunstig landrating (rentefordel som enno finst)  

8 Ein fiskalunion vil øydelegge valuta og statsfinansar.

Den planlagte nye fiskalunionen, med sine nye finansierings- og finansmarknads-inngrepsmekanismer er, på den eine sida for svak til å skape orden i statsfinansene til skuldlanda, på den andre sida er han  sterk nok til å motvirke dei disiplinerande kreftene til finnsmarknaden. Fiskalunionen vil flytte finansminstrane i skuldlanda til ein fordelsposisjon, der dei kan velje kor og til kva for vilkår dei skaffar seg pengar; i marknaden eller ved dei nye EU-organa. Dei blir ikkje tvunge til å spare eller konsolidere, men heller tvert om blir inspirert til å sette melde-, alarm-, og servicefunksjonen til finansmarknadene og ratingagentura ut av kraft. Pyrrhos-sigeren over dei "slemme spekulantene" blir straffa med tapet av orientering. Ein knuser termometeret, utan  å kjempe mot sjukdomen.

Likeins teiknar det seg ei spalting av finansmarknadene. Dersom dei globale finansmarknadene ikkje aksepterer EU-bestemte rentetak, blir det trangare spelerom med omsyn til eurolån via avskaling til eurostatane. Underforrenta Hellas- eller spaniallån blir dermed ikkje kjøpt, dersom ein Zweckgemeinschaft (føremålsfelleskap) garanterer eller i blri skriven ut i eige namn . Jo sterkare denne isoleringa  frå verdsmarknaden virker, desto djupare vil gravinga bli i pengesekken til stabliseringsfondet, og dermed på dei nasjonale statsøkonomiene som dei må etterfylle.

Fiskalunonen må velge mellom villsporet a) rentesubsidiering og den  derav resulterande sjølvisoleringa overfor verdsfinansmarknaden og blindvegen som er i b) å forsterke inngrep i statsøkonomien til medlemslanda. Om ein vel det siste (fordi medlemslanda må unngå den institusjonaliserte men ufinansierbare bailout), er systemet slutt.

Likeins om fiskalunionen blir permament støttesystem for valutaunionen = då har det som var meint som støtte blitt ei innebygd tidsbombe som kjem til å styrte både valuta- og fiskalunionen. Dei finanspolitiske støttetiltaka minskar ikkje gjelda i skuldstatane, dei byter kun kreditorar-: Bankane og andre blir avlasta; ESB og den nye pengeskaffings-vehicle overtar desse og blir ved dette sjølv til "bad banks".

Likeeins vil  dei avlasta finansminstrane med akutt gjeld bruke pustepausen til å bruke sin forbetra kredittstanding til å auke gjelda si. Andre alternativ finst ikkje. Konjunkturrnedgangen og den sparing som er knytt til konvertering tillet ikkje forvaltningsoverskott. Finansministrane hadde då vore føresetnad til at dei med forvaltningshjelp som skulle bygge ned gjeld  også kunne virkeleggjere dette.  Ein må gå ut i frå at fiskalunionen ikkje bisetter  konkurssfaren til dei forgjelda statane, men faktisk heller forskuver , om ikkje hever fåren. Å kjøpe tid er inga løysing.

Det som blei framstilt som eingangs i parlament og offentlegheit i eurolanda er i sanning permanente tiltak ; dei vil rive istykker statsfinansene også i land som kom opp med desse midla. Dette gjeld spesielt for Tyskland. Allereie no er det klart at euroen er særs skada på grunn av ESBs kjøp av statslån. ESB som uavhengig sentralbank har tatt eit hardt slag, og raude tal vil bli meir og meir vanleg.

Strandinga av alle planar om gjeldavgrensing, samfunnsøkonomisk konsolidering og den uvilje til å gå tilbake til stabilitetspakten i eurolanda, er ein ikkje akseptabel pris å betale for den eigentlege meininga til denne fiskalunionen: å sleppe konkurs i dei forgjelda statane.   

9. Den undervurderte faren i privat kapitalflukt frå Europa.

EU må avvege: kva er mest fruktbart ut av situasjonen med konkurstrua land og for framhaldet av valutaunionen, politisk, finansielt og sosialt.

Vegen fram til no, viser konkursfåra ved fiskaliseringa (som er eit anna ord for sosialisering) og vil ende i blindvegen som skildra over. Han blir endeleg , definitivt føre til oppløysng av valutaunionen.Mot dette er ei sikrare og meir oversiktleg løysing at dei forskulda landa trer frivillig ut av unionen (ikkje kasta ut).

Statar med eigen valuta kan ikkje gå konkurs. Deira form for bankerott er nedskriving av valutaen sin, som blir erklært til sine utanlandske kreditorar. Innbyggjarane og innanlandske kreditorar halder på sine pengefordringar – og krever tilbake mynt for mynt. Alle gjeldskriser i pengehistorien (også i yngre dagar) har blitt løyst på denne måten.

Landet med den devaluerte valutaen får så eit pressmiddel til sine kreditorar  og bankar, anten gjeldsnedskriving eller utsetjing. IMF har i sin over 60 år gamle historie initiert, gjennomført og overvåka  eit halvt hundre slike gjeldsforlik. Det finst ingen innsiktsfull grunn til at EU og euroregjeringar skulle gå bort i frå denne velprøvde og gunstige oppskrifta. Med mindre ein har vedtatt å la bankane få toe hendene sine overfor dei verst skadde landa,  for å unngå einkvar medansvarlegheit og eigenskuld. Ikkje noke er farlegare og falskare enn å skape ei fiskal løysing,  slik påstanden i forbundsdagen blir uttalt av Merkel, at det finst ingen alternativ.

Faktisk blir alternativet som skissert her tvingande naudsynt, dersom utviklinga med kapitalflukt tiltar.  Store og små kapitalistar  har allereie begynt å "stemme med pengesetelen".  Enno har kapitalflukten for det meste endra seg i konvensjonelle baner: ein investerer i gull, bustadsmarknad, gode aksjer. Men allereie desse sivile formene for spare- og formuesikring forårsaker tunge samfunnsøkonomiske skader; Når det blir investert i "daud kapital" mangler desse midla når næringslivet treng dei til investering og innovasjon. Kredittklemme og rentestigning blir gjennom dette forsterka.

Dog: dersom det som kjem ut av euroen i fremmend valuta og deira marknader (gjennom kapitalflukt i daud kapital), då er det skjedd via den eksterne stabiliteten til euroen. Dette er ein ekte naudsituasjon, og i tilfelle EUkomisjonen og nasjonale regjeringer skulle leike med tanken om "bruke naudbremsa Kapitalverkehrsbeschraenkungen (Skranker på kapitalflyten)  art 64 AEUV som følgje av dette, då ville dette vere det tredje monetære fridomsrøveri etter avskaffinga av valutakonkurransen og avskaffinga av fri rentedanning på finansmarknaden i EU- då vil euroen ha falle til ein status ein kan kalle "musefelle-valuta", ein kjem inn, men aldri meir ut.

Valutaen er der for borgarne. Wilhelm Hankel, frå kronikk i Sueddeutsche Zeitung. 

Valutaen er ikkje der for å redde underskottsland eller insolvente bankar. [...]. Valutaen er eit  instrument til borgaren sin fridom, tryggjinga til hans økonomiske eksistens og framtida til hans barn. Utan stabile pengar har vi verken retts- eller velferdsstat, verken marknadsøkonomi eller overhodet eit intakt borgarfellesskap. [...] Dei som trykker opp nye inflatoriske pengar og meir skatt for å redde borgarane syndar mot disse verdiene. Trur verkeleg den europeiske sentralbanken at dei kan stabilisere ein valuta ved å helle olje på eit aukande inflasjonsbål? Trur verkeleg den tyske finansministeren at han kan spare heime og stadig gi Europa nye skattekredittar og samtidig styrke euroen? Er ein ein bitter DM-nasjonalist,- slik ein statssekretær har kalla underteikna, -  berre fordi ein ønsker ein ende på dette usalige eventyret? Euroen ruinerer ikkje berre Tyskland, men heile Europa, og det må ta ein slutt.